Autor: Zuzanna Flis
Sprawa osobista to krótka powieść japońskiego noblisty Kenzaburō Ōego przedstawiająca zmagania Ptaka, głównego bohatera, po narodzinach dziecka z urazem mózgu. Historia wbrew pozorom nie opowiada wyłącznie o rodzicielstwie, ale przede wszystkim o odpowiedzialności i prokrastynacji. Ptak znajduje się na granicy dzieciństwa i dorosłości. Po jednej stronie czekają na niego żona i nowo narodzone dziecko, po drugiej – snute od lat marzenia o podróży do Afryki. Wewnętrzne rozdarcie bohatera sprawia, że staje on w obliczu najtrudniejszego wyboru w życiu – musi zdecydować, kim naprawdę jest i kim chce być.
Kenzaburō Ōe tworzy prozę niezwykle intymną i głęboko humanistyczną. Jego styl jest prosty, lecz niezwykle emocjonalny – operuje introspekcją i strumieniem świadomości oraz skupia się na moralnych dylematach i cichych gestach. W Sprawie osobistej Ōe odwołuje się do własnych doświadczeń – jego syn Hikari urodził się z przepukliną mózgu, która spowodowała znaczne upośledzenie rozwojowe. Pisarz wbrew sugestiom lekarzy, by pozwolić dziecku umrzeć, poświęcił się opiece nad synem. Ten autobiograficzny kontekst sprawia, że historia Ptaka nabiera autentyczności i szczerości. Autor nie moralizuje. Nie tylko pokazuje człowieka w chwili największej słabości lecz również pozwala mu samemu odnaleźć drogę do samopoznania.
Struktura powieści jest zwarta i dynamiczna, co pozwala na głębokie zanurzenie się w psychikę bohatera. Ptak, który początkowo jawi się jako postać antypatyczna i egoistyczna, stopniowo odkrywa w sobie pokłady empatii i odpowiedzialności. To przejście nie jest nagłe ani proste – autor pokazuje, jak trudno jest zmienić utrwalone wzorce myślenia i działania. Ptak błądzi, upada, próbuje uciekać od problemów, ale ostatecznie staje twarzą w twarz z rzeczywistością.
Język powieści jest oszczędny, pozbawiony zbędnych ozdobników. Ōe koncentruje się na wewnętrznym świecie bohatera, jego lękach, pragnieniach i konfliktach. Ta intymna perspektywa sprawia, że czytelnik może utożsamić się z protagonistą, nawet jeśli jego życiowe doświadczenia są zupełnie inne. Uniwersalny wymiar poszukiwania własnej tożsamości i sensu istnienia przekracza nie tylko kulturowe, lecz także czasowe granice.
Morał książki jest bardzo charakterystyczny dla literatury japońskiej. W odróżnieniu od typowej zachodniej narracji, zachęcającej do walki o swoje marzenia, podążania za nimi bez względu na wszystko i skupianiu się na sobie, autor wylewa na Ptaka i czytelnika kubeł zimnej wody. Wspominana ciągle podróż do Afryki to mrzonka – poza zakupem mapy i lekturą książki o afrykańskiej florze i faunie, bohater nie podjął żadnych realnych kroków, by to marzenie zrealizować. Sam podświadomie wie, że chce, by zostało ono tylko fantazją – w snach trafia do Afryki, ale za każdym razem nie jest wystarczająco przygotowany. Ostatecznie kulminacyjnym punktem drogi bohatera jest przyznanie się do porażki oraz zaakceptowanie sytuacji, w jakiej się znalazł, i obowiązków, z jakich musi się wywiązać, nawet jeśli nie czuje się na to gotowy.
Sprawa osobista jest szczególnie aktualna dla młodych dorosłych – czytelników, którzy wkraczają w samodzielne życie i muszą mierzyć się z pierwszymi poważnymi decyzjami. To książka, która przypomina, że dojrzewanie to proces, w trakcie którego uczymy się akceptować własne ograniczenia i odkrywać sens w odpowiedzialności. Krótka forma sprawia, że powieść można przeczytać w jeden wieczór, ale wrażenia z lektury zostają z czytelnikiem znacznie dłużej. Ōe zachęca czytelnika do ciągłego zadawania sobie podstawowych pytań o własną tożsamość i miejsce w świecie.
Pomimo poważnej i przytłaczającej tematyki, Sprawa osobista jest powieścią zaskakująco pocieszającą. Zmusza czytelnika do spojrzenia w głąb siebie, do refleksji nad tym, kim chcieliśmy się stać, a kim ostatecznie się staliśmy. Ukazuje, że dojrzewanie to często proces bolesnego odrzucania iluzji i pożegnania z dawnymi fantazjami. Lektura książki może stać się rodzajem katharsis – pozwala zrozumieć, że porażki i trudne decyzje są częścią życia, a akceptacja rzeczywistości i podjęcie obowiązków, od których uciekamy, często nie jest takie straszne i trudne, jak mogło się nam wydawać.