Sztuka o sztuce

Recenzja filmu Andrzeja Miękusa „Wojna o sztukę”.

Sztuka o sztuce

Recenzja filmu Andrzeja Miękusa „Wojna o sztukę”.

autor: Radek Mazur

Zeszłoroczny, już 41. Warszawski Festiwal Filmowy przeszedł do historii. Ilekroć uczestniczyłem w tym zacnym wydarzeniu, to po pewnym czasie refleksje nad obejrzanymi filmami naturalnie wzbudzały we mnie chęć wyboru najciekawszej produkcji. ,,Wygrywała” ta, o której myślałem najwięcej… Bo czyż sensem sztuki nie jest pobudzenie do rozmyślań? 

Miano ,,zwycięzcy” otrzymał niepozorny dokument pt. Wojna o sztukę Andrzeja Miękusa  – reżysera prawie debiutującego, który dotychczas za cel swojej twórczości obrał dosyć niezagospodarowany jeszcze w kinematografii rynek sztuki. Tym razem ten zagrożony ,,wyginięciem” przez toczącą się od niespełna czterech lat wojnę rosyjsko-ukraińską. Problematyka filmu nie opiera się jednak tylko na krytyce Rosjan dokonujących grabieży ukraińskich dzieł, lecz także na samej polityce prezydenta Zełenskiego, która to nie robi za wiele w celu ich ochrony. Co więcej, krytykuje również bezczynność rządzących przed wojną. Gorzkie słowa wypowiadane przez licznych artystów występujących w filmie dotyczą m.in. braku infrastruktury do przechowywania sztuki współczesnej. Uderzającym jest, że państwo, które może poszczycić się Kazimierzem Malewiczem, czołowym artystą awangardy i twórcą suprematyzmu, nie ma jeszcze Muzeum Sztuki Współczesnej. 

Andrzej Miękus, ukazując zmagania ukraińskich ludzi kultury takich jak Zhanna Kadyrova, Nikita Kadana, Yarema Maraschuka, Roman Khimei, Feodosiy Tetianych, Alona Karava czy Alevtina Kakhidza, buduje bardzo mocne napięcie. Pakowanie dzieł sztuki w bombardowanych miastach, przewożenie ich, oczekiwanie na werdykt na granicy, czy będzie udzielona zgoda na wyjazd, nie pozwoliły nawet na moment oderwać oczu od ekranu.  Można więc odnieść wrażenie, że ten śmiały dokument przeobraził się w kino akcji z prawdziwego zdarzenia. 

Wojna o sztukę przedstawia także wkład ukraińskich artystów w pomoc na froncie. I nie chodzi tu jedynie o tych stricte walczących, ale również o tych, którzy swoimi codziennymi działaniami przekazują fundusze na cele wojskowe. Przykładem wyjątkowo zapamiętanym przeze mnie jest kamienny chleb (Palyanytsya) Zhanny Kadyrowej. Artystka ta zaczęła sprzedawać na gramy swoje dzieło, przeznaczając cały dochód na pomoc tym, którzy zmuszeni są walczyć. 

Dokument Miękusa to nie tylko prawie 80-minutowe napięcie zbudowane realiami wojny, ale przede wszystkim opowieść o ludziach tworzących kulturę, zrzucanych często na boczny tor, którzy – nie bacząc na wojenną codzienność – potrafią stawić czoła nawet najtrudniejszym warunkom, w jakich przyszło im żyć…