Gdy szkolny dzwonek kończył ostatnią z lekcji i pora była wyjść na boisko, podział ról był prosty: co oczywiste – jeden bramkarz oraz dziesięciu napastników (przy dobrych wiatrach znalazł się również kreator gry i szaleniec, który porywał się na grę w obronie). Dziś jednak nieco o pozycjach mniej sztampowych, których nomenklatura przyprawia o ból głowy niejednego sympatyka piłki nożnej.
Tekst: Michał Jóźwiak
Sweeper-keeper, czyli Bramkarz-Libero
Bez wątpienia najbardziej ofensywna rola, jaką może pełnić na boisku golkiper. Spopularyzował ją już w latach 60. Lew Jaszyn, który opuszczając własne pole karne, stawał się zawodnikiem rozpoczynającym większość akcji swojej drużyny. Pozwalało to na zwiększenie liczebności oraz intensywności ataków, kreując niejako przewagę liczebną zespołu atakującego. Dalekie, szybkie wyrzuty, gra tuż za linią obrony czy odważne wycieczki poza własne pole karne – to również znaki rozpoznawcze zawodników o wspomnianej charakterystyce. Pośród przedstawicieli owej szkoły bramkarstwa znajdziemy aktualnie chociażby Manuela Neuera czy Marca-Andre ter Stegena.
Półlewy/Półprawy Obrońca
Obie pozycje dzieli bardzo subtelna różnica, którą łatwo wywnioskować już z samej nazwy. Jednak mimo powszechnego przekonania, iż pozycjonowanie centralnych defensorów nie gra większej roli, możemy wyszczególnić wiele rozbieżności między stroną lewą, a prawą. Nie są one może równie spolaryzowane co u bocznych obrońców, jednak wciąż mogą przyprawić niejednego defensora o ból głowy – prawdopodobnie dlatego tak rzadko widujemy dwóch lewonożnych obrońców grających w duecie. Wspomnianego nazewnictwa używa się szczególnie często wtedy, gdy zespół gra piątką obrońców – wtedy rolą piłkarza znajdującego się na pozycji półprawego/półlewego defensora jest wsparcie zarówno linii obrony, jak i wahadłowego operującego nieco wyżej.
Regista, czyli Głęboko Operujący Rozgrywający
Kiedy zajrzymy do słownika włosko-polskiego, bez trudu odnajdziemy w nim termin „regista” – nie będzie tam jednak najprawdopodobniej futbolowych konotacji; jest to bowiem włoskie określenie na reżysera bądź dyrektora. Podobnie jest z resztą na boisku. Gracz pełniący w zespole rolę głęboko operującego rozgrywającego zajmuje miejsce tuż przed linią obrony, będąc dowodzącym całej drużyny. Ma on za zadanie dyktować tempo gry oraz kierować piłkę we właściwe sektory boiska. Niebywała technika zawodników grających na tej pozycji pozwala im niekiedy na wykonywanie stałych fragmentów gry czy zdobywanie efektownych bramek z pokaźnych odległości. Za jednego z protoplastów opisanej wyżej pozycji określany jest we Włoszech Andrea Pirlo. Wśród innych przedstawicieli warto wymienić hiszpańskich magików środka pola – Xaviego oraz Xabiego Alonso.
Mediano, czyli Pomocnik Pracujący
Operuje na podobnej przestrzeni co regista, jednak jest jego zupełnym przeciwieństwem. Główne funkcje mediano to destrukcja oraz gra w defensywie. Zawodnik na tej pozycji musi wyróżniać się ponadprzeciętną wydolnością. Często mówi się, że wybieganie mediano sprawia, że na boisku pojawia się dwunasty zawodnik – wypełnia on bowiem zarówno luki w obronie, jak i pomocy, asekurując w ten sposób skrzydłowych. Współcześnie rola wyewoluowała – mediano moderno to już zawodnik mogący zaoferować znacznie więcej w ofensywie. Charakterystyka zawodników na tej pozycji sprawia, iż współpracują oni często z registami – mają za zadanie umożliwić im swobodne operowanie piłką i odciążyć ich z zadań defensywnych. Pośród najwybitniejszych graczy pełniących opisywaną rolę należy wymienić Gennaro Gattuso czy N’Golo Kanté.
Mezzala, czyli Półskrzydłowy
Jeden z włoskich terminów najpowszechniej stosowanych w piłkarskim świecie. Gracz na tej pozycji jest ustawiony znacznie szerzej od standardowego pomocnika. Operuje on bliżej linii końcowej boiska, jest nastawiony nieco bardziej ofensywnie, musi jednak pracować bardzo ciężko, gdyż jego zadaniem jest również wspierać opisanego wyżej mediano. Piotr Zieliński jest jednym z zawodników często delegowanych do opisywanej roli. Mezzalę wykorzystuje się najczęściej w formacjach bez skrzydłowych, gdzie ma za zadanie wypełniać boczne sektory boiska, nie zaniedbując jednocześnie swoich obowiązków w środku pola.
Trequartista, czyli Wysunięty Rozgrywający
„Tre quarti” oznacza po włosku trzy czwarte – dzieląc boisku zgodnie z opisaną instrukcją odnajdziemy obszar, w którym operuje zawodnik pełniący tę rolę. Jest to bowiem pewnego rodzaju hybryda pomocnika z napastnikiem. Świetne wyszkolenie techniczne, fenomenalny strzał z dystansu oraz wizja i umiejętność rozgrywania – tym musi się odznaczać każdy z graczy na tej pozycji. Współcześnie jednym z najbardziej rozpoznawalnych trequartistów jest Francesco Totti. Udając się do Argentyny, możemy spotkać się zaś z bardzo bliskim włoskiemu odpowiednikowi terminem Enganche (którym określany był chociażby popularny Riquelme).
Prima Punta, czyli Bomber
Punta, czyli czubek, koniec czy po prostu punkt. W języku włoskim punta to również synonim napastnika. Wyróżnia się jednak dwa typy atakujących o skrajnie odmiennej charakterystyce. Prima Punta to klasyczny napastnik. Silny, dobrze zbudowany, potrafiący umieścić piłkę w siatce z niebywałą precyzją. Zazwyczaj nie są to jednak gracze obdarzeni ponadprzeciętną techniką – nie wdają się w dryblingi, nie starają się pełnić roli wysuniętych rozgrywających. W skrócie – ich wpływ na grę jest niewielki poza polem karnym rywala. Jednak kiedy już się w nim znajdą, są niezwykle niebezpieczni. Znakomitymi przykładami graczy na tej pozycji są Luca Toni, Filippo Inzaghi czy Christian Vieri.
Seconda Punta, czyli Napastnik-Drybler
Gracz obdarzony dużo lepszą techniką użytkową, często najlepszy drybler w zespole. Tę pozycję obejmują zazwyczaj zawodnicy o niewielkim wzroście – nisko zawieszony środek ciężkości pozwala im na szybkie, dynamiczne zwroty. Odznaczają się również ponadprzeciętną szybkością oraz, podobnie jak trequartiści, świetnym strzałem z dystansu. Alessandro Del Piero, a obecnie Paulo Dybala, to zawodnicy, którzy wzorcowo wpisują się w opisaną charakterystykę. Seconda Punta występuje zazwyczaj na boisku jako uzupełnienie Prima Punty – dzięki odmiennym charakterystykom, wprowadzają zróżnicowanie w linii ataku.